შემოგვიერთდი

08.04.2013 23:43

2003-2004 წლებში ჟურნალისტიკაში პატრიოტიზმის გამო მოდიოდნენ, ახლა უფრო პრაქტიკული მიზნები აქვთ, - დევიდ ბლოსი

თამარ ფარადაშვილი
ინტერვიუ

დევიდ ბლოსი საქართველოში პროექტ “ორგანიზებული დანაშაულისა და კორუფციის გაშუქების” რეგიონალური რედაქტორია. ის საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის (GIPA) ჟურნალისტიკის სკოლაშიც კითხულობს ლექციებს. ამ სკოლასთან ეს მისი პირველი შეხება არ არის, პირველად სტუდენტებს საკუთარ ცოდნას ის 2003 წელს უზიარებდა. როგორი იყო ქართული მედია მაშინ და რა შეიცვალა ამ პერიოდის მანძილზე, რა შეიცვალა სტუდენტების მოტივაციაში, რაში მდგომარეობას მისი პროექტის არსი? ამ და სხვა საკითხებზე საკუთარი ხედვის გასაზიარებლად Media.Ge ბატონ დევიდს ესაუბრა.


ბატონო დევიდ, 2002 წელს დაფუძნდა GIPA-ს ჟურნალისტიკის სკოლა, თქვენმაშინ იქ ერთ -ერთი ლექტორი იყავით. რა მიზანი ჰქონდა მაშინ ამ სკოლის გახნას?

GIPA-ში მუშაობა 2003 წლის მეორე ნახევარში დავიწყე. სკოლის შექმნას პრაქტიკული მიზეზი და მიზანი ჰქონდა. ვიცოდით, რომ საქართველოში დიდხანს არ იყო ელექტროენერგია და ჟურნალისტიკის სკოლაში ჟურნალისტურ აღჭურვილობასთან შეხება არავის ჰქონია. საკუთარი გამოცდილებიდან ვიცოდით, რომ პრაქტიკული ცოდნა ჟურნალისტისთვის აუცილებელია, აღჭურვილობის გარეშე კი, ვერაფერს გააკეთებ. ფანქრის და საბეჭდი მანქანის პერიოდი უკვე გასული იყო, ჩვენ კი გვყავდა სტუდენტები, რომლებსაც მანამდე კომპიუტერთან შეხება არ ჰქონიათ, რომ აღარ ვისაუბროთ ვიდეო და აუდიო მონტაჟზე. დავიწყეთ ისეთი ადგილის ძებნა, სადაც იქნებოდა ელექტროენერგია და სამი ქვეყნის - საქართველო, აზერბაიჯანი და სომხეთი - სტუდენტები შეძლებდნენ პრაქტიკული უნარ -ჩვევების დაუფლებას. 2003 წელს ეს ძალიან ახალი რამ იყო.

ზოგადად სწორად არ მიმაჩნია, როცა ვიღაც უცხო მოდის და გეუბნება, რომ რაღაც არასწორია და ეს არის სწორი. არ დაგვიწყია რაიმეს განსაზღვრული წესით სწავლება, ვიფიქრეთ რომ კარგი იქნებოდა სტუდენტებს სცოდნოდათ ბიზნესის გაშუქება, ვიდეო და აუდიო მონტაჟი, და არა მხოლოდ მიკროფონში საუბარი. ვგრძნობდით, რომ საჭირო იყო ხელოვნების გაშუქების სწავლებაც, რადგან საქართველო მდიდარია ლიტეტერატურით, თეატრით, მუსიკით. მთავარი იდეა იყო ის, რომ გვესწავლებინა ისეთი რამ, რაც აქამდე საქართველოში არ ყოფილა და შესაძლოა მათთვის საინტერესო აღმოჩენილიყო.

სტუდენტებს თქვენ ახლაც ასწავლით, როგორი იყო მათი მოტივაცია 10 წლის წინ დაახლა?

2004 წელს ჯგუფში სამი ქვეყნიდან 20 სტუდენტი მყავდა, საიდანაც 16-მა თქვა, რომ უნდოდა გაზეთში მუშაობა და დაფრთხნენ, როცა რადიოს კლასის, ან სატელევიზიო კლასის დროს შესაბამის აღჭურვილობასთან ურთიერთობა მოუწიათ. ახლა სამივე ქვეყნის სტუდენტები მონტაჟის პირველივე გაკვეთილის დროს კომფორტულად გრძნობენ თავს და ეს მოსწონთ. თუ არ შეგიძლია სამი (ბეჭდური, აუდიო, ვიდეო) მიმართულებით საქმის გაკეთება, ვერ არჩენ ოჯახს. დღეს აღარაა საკმარისი, რომ წერა იცოდე მხოლოდ. ხელფასისთვის მუდმივი ბრძოლა მოგიწევს. ამ კუთხით შეიცვალა მიდგომა და ეს კარგია. მოტივაციაც შეიცვალა. 2003- 2004 წლებში ჟურნალისტიკაში პატრიოტიზმის გამო მოდიოდნენ, სურდათ მთავრობის სამსახურში ყოფნა. ეს შეხედულება მაშინ ძალიან პოპულარული იყო, რადგან ფიქრობდნენ, რომ სააკაშვილის მხარდაჭერით, რომელმაც არჩევნებში ხმების ძალიან მაღალი პროცენტი მიიღო, 21-ე საუკუნეში შედიოდნენ. საინტერესო იყო GIPA-ს კლასი ყოველთვის, რადგან აქ სამი სხვადასხვა ქვეყნის სტუდენტები იყრიდნენ თავს, რომელთა ქვეყნები ერთი მიზნისკენ მიდიან, თუმცა სვლის სიჩქარე სამივეგან განსხვავებული იყო. ახლანდელი მოტივაცია უფრო პრაქტიკული, რეალისტური გახდა. ამ პროფესიის არჩევისას ფიქრობენ, შევძლებ მედიაში მუშაობით ოჯახი ვარჩინო? ახლა ახალი საქართველოს ასაშენებლად ნამდვილად არ მოდიან ამ სკოლაში სასწავლებლად.

საქართველოში მედია ვერ იქცა მომგებიან ბიზნესად და ბევრი მედიასაშუალებაგრანტების დახმარებით არსებობს. რამდენად აქვთ იმედი სტუდენტებს, რომპრაქტიკულ მიზანს მიაღწევენ?

ეს მთელი მსოფლიოს ტენდენციაა, როცა მედიასაშუალება კრიზისის გამო იხურება. ამერიკაში მაგალითად, გაზეთები ცოცხლობენ იმის ხარჯზე, რომ კომპანიას აქვს სხვა მიმართულების პროექტები, რაც ფინანსურად მომგებიანია. არ ვფიქრობ, რომ თუ 2014 წელს საქართველოში მედია არ გახდება მომგებიანი, მოკვდება. თუ ის ფუნქციას ვერ იპოვის, ცხადია მოკვდება. საბჭოთა პერიოდის შემდეგ, მართლაც ბევრი დახმარება ჰქონდა ქართულ მედიას. მან პროგრესი ნამდვილად განიცადა და ამის შემდეგ უკვე ხალხი მოახდენს ინვესტირებას, თუ დაინახავს, რომ რასაც ქმნი, მათთვის ღირებულია.

2003 წლის მედია საქართველოში და ახლანდელი რომ შევადაროთ, რა ცვლილებებსხედავთ?

მხოლოდ ტელევიზიას და ბეჭდურ მედიაზე ვისაუბრებ, რადგან რადიოს არ ვიცნობ და ეს ჩემი დანაშაულია. ვფიქრობდით, რომ ამ დროისთვის ტელევიზია მეტად დაბალანსებული იქნებოდა. 2004-2005 წლებში ტელევიზიაში ბევრი ხმა ისმოდა, მაგრამ სატელევიზიო სივრცე ბანაკებად იყო დაჯგუფებული. ვფიქრობდით, რომ სარეკლამო ბაზარიც გაიზრდებოდა, თუმცა ამ პროცესზე 2008 წლის ომმა და შემდეგ 2009 წლის ეკონომიკურმა კრიზისმა მოახდინა გავლენა. ხდებოდა ისე, რომ რეკლამა მხოლოდ ორ ტელევიზიაზე ნაწილდებოდა. ამას ყოველთვის ვიღაც აკეთებდა ისე, რომ ტელევიზიებსაც არ გასჩენოდათ სურვილი ყოფილიყვნენ ხელისუფლების, ოპოზიციის თუ მდიდარი პიროვნების მიღმა, რადგან თუ მათ ჩამოშორდებოდნენ, მათ ფუნქციონირებას საფრთხე დაემუქრებოდა. ზოგადად ოპტიმისტი ვარ და მგონია, რომ ტელესადგურების ხარისხი გაუმჯობესდება დროთა განმავლობში. საქართველოში არის შესაძლებლობები - ნიჭის გამოხატვის, განათლების მიღების. ზოგ ქვეყანაში განათლების უფლების, კითხვის მიღების, მედიის ქონის უფლებისთვის იბრძვიან. ეს ყველაფერი აქ არის. აქ ახლა გადამწყვეტია ეკონომიკა, რომელიც მედიისთვის დიდ როლს ასრულებს. უფრო რთული ვითარებაა ბეჭდურ მედიაში, რადგან ის ყიდვას უკავშირდება და უნდა აიძულო ხალხი ის შეიძინოს. ვამაყობ რეგიონული მედიით, მიხარია, რომ როცა წლების შემდეგ აქ დავბრუნდი იგივე სახეები დამხვდნენ, რომლებიც მუხლჩაუხრელად იბრძვიან, რომ კარგად გააშუქონ ახალი ამბები. შეიძლება ახლა მათ ოდნავ მეტი რეკლამა აქვთ, ვიდრე ადრე, მაგრამ გადარჩენისთვის ბრძოლა მაინც უწევთ. მახარებს, რომ არ ნებდებიან.

ვფიქრობ, მთლიანობაში მედიის ხარისხი გაუმჯობესდა. ახლა ძალიან საინტერესო პერიოდია. ხალხმა არ იცის რას გააკეთებს ეს მთავრობა, ოპოზიცია. ხალხი და მედია ფიქრობენ, სად არის მათი ადგილი. ახლა მედიაშიც და ყველა სფეროში სამომავლო გადაწყვეტილებების მიღების დროა. ვფიქრობ, ახლა აღარ არის ის ზეწოლა, რომელიც ადრე იყო მედიაზე. თუ შევარდნაძის და სააკაშვილის მმართველობის პერიოდებს მედიის კუთხით შევადარებთ, არ მგონია, რომ ვინმესთვის ახალი იქნება, თუ ვიტყვი, რომ სააკაშვილისთვის მედია ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. შევარდნაძე ნაკლებად ფიქრობდა, რომ მედია მისი საქმის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ის არ ღელავდა, რა გადიოდა ტელევიზორში, თუნდაც მის შესახებ. ეს ალბათ მისი მრავალწლიანი კარიერით იყო განპირობებული.

ეთიკის თვალსაზრისით, თქვენი დაკვირვებით, რა ვითარებაა ქართულ მედიაში?

საგანგაშო მდგომარეობა ნამდვილად არ არის. ზოგადად მედიასაშუალება ეთიკური მაშინ ხდება, როცა ამაზე კონკრეტულ მედიასაშუალებაში, ადამიანები ზრუნავენ - პროდიუსერები, რედაქტორები, თავად ჟურნალისტები და დროთა განმავლობაში ეთიკური მიდგომები იხვეწება, ანუ დრო სჭირდება და ამიტომ მაქვს ცვლილებების იმედი. ცვლილება არ მოდის ტელევიზიის ყიდვით.

რამდენად მუშაობს საქართველოში ჟურნალისტური განათლება? მაგალითად, როცაიცი, რა არის სტანდარტები, ეთიკის ნორმები და ხვდები ისეთ მედია საშუალებაში,სადაც ამ ყველაფერს არავინ იცავს და პროდიუსერი გაიძულებს ისეთი მასალაგააკეთო, როგორც მას სურს, როგორ უნდა იმოქმედო?

როცა ჟურნალისტად მუშაობა დავიწყე, ამერიკაში ჩემს უფროსებს სხვა აზრი ჰქონდათ, ვიდრე მე. 2003 -2005 წლებში სტუდენტებს ვეუბნებოდით, რომ ჩვენ აქ არ ვიქნებოდით მათი უფროსები. ვეუბნებოდით, რომ თავიდან შესაძლოა თქვენ თავად იყოთ 5 ადამიანის უფროსი, შემდეგ 10-15 ის. თუ რომელიმე გამოცემაში მედიის სტანდარტების მაღალი დონე გვხვდება, ვფიქრობ, ეს სწორედ ასეთი განათლების დამსახურებაა. ზოგადად, პროდიუსერებთან თუ რედაქტორებთან ბრძოლა, მუდმივად ხდება. ზოგჯერ, მარცხდებიან, ზოგჯერ იმარჯვებენ.

ზოგადად ის, რაც ახლა საქართველოში ხდება, არ არის ახალი. ამერიკის დამოუკიდებლობის ისტორიას, მის პირველ 10-20 წელიწადს თუ გადავხედავთ, ვნახავთ, რომ მედია საშინელ დღეში იყო. წერდნენ პრეზიდენტის პირად ცხოვრებაზე, რამდენიმე ასეული წლის შემდეგ მიიღო მან ის სახე, რასაც დღეს ხედავთ. ნამდვილად არ მომხდარა ისე, რომ კონსტიტუციის ხელის მოწერისთანავე მიუკერძოებელი და თავისუფალი პრესა მივიღეთ. თუ 1991-დან დავიწყებთ ათვლას, ქართულ მედიაში კიდევ კარგი მდგომარეობაა. ზოგადად ძალიან დიდი მოლოდინებია დასავლეთიდან საქართველოს მიმართ, როგორც მედიაში და ისე სხვა მიმართულებებით. თქვენ მედიის მდიდარი ტრადიცია გაქვთ, თუ გავიხსენებთ ილია ჭავჭავაძის პერიოდს, როცა ძალიან საინტერესო ჟურნალისტიკა გქონდათ. მართლა დიდი დრო არის საჭირო, რომ BBC გახდე, იყო პოლიტიკური, თუ სხვა გავლენისგან თავისუფალი, ეკონომიკურად დამოუკიდებელი. 2008 წლის ომიდან, ეკონომიკური კრიზისის შემდეგ, ჯერ კიდევ ცოტა დრო გავიდა და მომაგრებაა საჭირო.

რა როლი უჭირავს მედიის სტანდარტების ამაღლებაში თავად საზოგადოებას დაროგორ უნდა გახდეს ის მედიაწიგნიერი?

ვფიქრობ, რომ ამ მხრივ ვითარება აქ მალე შეიცვლება, რადგან დღეს ვცხოვრობთ ციფრულ ხანაში. ყველას აქვს მობილური ტელეფონი და ძალიან ბევრისთვის არის ხელმისაწვდომი მრავალფეროვანი ინფორმაცია. ეძებენ ისეთ ახალ ამბავს, რომელიც მათ გაარკვევს რა ხდება ეკონომიკაში, ჯანდაცვაში, განათლებაში, რაც მათ ყოველდღიურ ცხოვრებას გაუადვილებს. რაც უფრო მეტ ადამიანს ექნება სხვადასხვა ინფორმაციაზე წვდომა, მით უფრო მეტ ზეგავლენას მოახდენენ ისინი ჟურნალისტებზეც, რომ ისეთი სტადარტის და თემის მედიაპროდუქტი მიაწოდონ, რაც მათ აინტერესებთ. ჟურნალისტიკის შესახებ რაიმე თუ ვიცოდი, ეს თვითონ გაზეთების კითხვისას შევიტყვე 6-7 წლის ასაკში. ახლა, როცა კომუნიკაციის პროცესში ბავშვებიც არიან ჩართული, შეუძლიათ მიიღონ ინფორმაცია თავად მედიის შესახებ. ადრე ამერიკაში სოფელში ხელმისაწვდომი იყო გაზეთი, ტელევიზიაც თუ იყო, ეს დიდი ფუფუნებად ითვლებოდა. ახლა სოფელში თუ სატელიტური ანტენა გაქვს, ათასობით არჩევანზე მიგიწვდება ხელი. ახლა სულ სხვა სამყაროა, რაც კარგის და ცუდის ერთმანეთისგან გარჩევის შესაძლებლობას გაძლევს.

ამჟამად საქართველოში ხართ პროექტ “ორგანიზებული დანაშაულისა და კორუფციის გაშუქების” რეგიონალური რედაქტორი. შეგიძლიათ უფრო მეტი გვითხრათ ამ პროექტის შესახებ?

პროექტი სარაევოში დაიწყო. იდეა დაიბადა იქიდან, რომ საგამოძიებო ჟურნალისტიკაში, და არა მხოლოდ, გაქვს დედლაინები. ბოსნიაში განსაკუთრებით ბევრი საგამოძიებო მასალა არის გასაკეთებელი, რადგან პოლიტიკური და ეკონომიკური სიტუაციიდან გამომდინარე რთული სიტუაციაა. ეს პროგრამა 2006 წელს დაიწყო, შემდეგ ბალკანეთში, აღმოსალვეთ ევროპაშიც გავრცელდა. ყოველთვის გვინდოდა კავკასიაში ყოფნა. პროექტის იდეა არის სხვადასხვა მონაცემთა ბაზის გაკეთება, რომ ჟურნალისტებს უფრო სწრაფად მუშაობა შეეძლოთ. როცა მასალაზე მუშაობ, შეგიძლია დარეკო და იკითხო, ვინ არიან ეს ადამიანები, ან ეს პიროვნება. თუ აქვთ მონაცემები აუცილებლად დაგეხმარებიან. ხომ წარმოგიდგენიათ რამდენად შესაძლებელი იყო ამის გაკეთება 2003-ში, ვის ჰქონდა მაშინ მობილური ტელეფონი, ინტერნეტი, ან რაიმე სახის კომუნიკაცია, რაც დაგეხმარებოდა სტატიის მომზადებაში.

საქართველოში მედია მფლობელების გამჭვირვალობის ბაზაც გააკეთეთ. რა შედეგიმიიღეთ, რამდენად გამჭვირვალე არიან მედიამფლობელები?

ვფიქრობ 2009 წელთან შედარებით, განსაკუთრებით ტელევიზიების მფლობელობის გამჭვირვალობასთან მიმართებაში მართლა უკეთესობისკენ შეიცვალა სიტუაცია და უფრო გამჭვირვალე გახდა. ადრე ეს ალაგ-ალაგ გვხვდებოდა. ამ პროექტს სხვადასხვა ქვეყანაში ვახორციელებთ, ზოგან ძალიან რთულია გაერკვე ვინ არის მედიამფლობელი, აქ უკეთესი მდგომაროებაა.

კვლავ ბალანსის თემას რომ დავუბრუნდეთ, ვფიქრობ მასალა მაშინაა დაუბალანსებელი, როცა არ გაქვს ფაქტები, ინფორმაცია. ეს ბაზა იძლევა შესაძლებლობას სიღრმისეულად დაინახო თემა და შემდეგ ის გაშალო, დასვა სიღრმისეული კითხვებით.

პროექტის მხარდამჭერები არიან

Website Security Test