შემოგვიერთდი

28.06.2011 18:10

ეს უცნაური ციფრები

David Mchedlidze
საუბრები მედიაზე
CRRC (photo: )

სოციოლოგიის ლექტორისგან ყველაზე ნათლად დამამახსოვრდა ის, რომ სოციოლოგიურ კვლევებს არ აქვს რეალობის ზუსტად აღწერის პრეტენზია, ისინი მხოლოდ მიახლოებით რეალობას აჩვენებენ. რაც უფრო დახვეწილია კვლევა, მით უფრო ახლო შეიძლება იყოს იგი რეალობასთან და პირიქით. ბუნებრივია, სოციოლოგიური კვლევებისას, დიდი მნიშვნელობა აქვს მკვლევარების პროფესიონალიზმს, რაშიც ლომის წილს მათი მიუკერძოებლობა იკავებს. ასეა თუ ისე, ნებისმიერ კვლევაში ჩემთვის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ის ნაწილია, სადაც ჩანს, მონაწილეთა რამდენმა პროცენტმა დატოვა კითხვა უპასუხოდ.

კვლევა, რომელიც კავკასიის კვლევითი რესურსების ცენტრმა წელს, აპრილში ჩაატარა, მხოლოდ ამით არ არის საინტერესო. თბილისსა და დანარჩენ საქართველოში, სტრატიფიკაციული და კლასტერული შერჩევის კომბინაციით, 2009 წელს ოქტომბერში გამოიკითხა 1768, 2011 წლის მარტსა-აპრილში კი - 2009 სრულწლოვანი, ქართულენოვანი მოქალაქე. კვლევის მიზანს წარმოადგენდა გაერკვია საზოგადოების აზრი ქართული მედიის შესახებ. ამ წერილის მიზანსაც ამ თემაზე საუბარი წარმოადგენს, თუმცა, იქამდე, არ შემიძლია არ აღვნიშნო ის, რამაც ყველაზე მეტად შემძრა - როგორ ვატარებთ ქართველები თავისუფალ დროს.

კვლევის მიხედვით, გამოკითხულთა 83% (2009-ში ასეთი 80% იყო) თავისუფალ დროს ტელევიზორის ყურებაში ატარებს; 49% (37% - 2009-ში) - ოჯახის წევრებსა და მეგობრებთან; 22% ჟურნალ-გაზეთების კითხვაში; 20% (9% - 2009-ში) - ინტერნეტში; 19% (18% - 2009-ში) - წიგნებს კითხულობს; 17% (13% - 2009-ში) ბაღს ამუშავებს; 16% - აქეთ-იქით დაყიალობს (Hang out); 14% (13% - 2009-ში) მუსიკას უსმენს; 13%-ს (9% - 2009-ში) ძინავს, 9% (6% - 2009-ში) სავაჭროდ მაღაზიებს სტუმრობს; 7% (3% - 2009-ში) კომპიუტერული თამაშებით ერთობა; 4% (2% - 2009-ში) ვარჯიშობს; 3% (2% - 2009-ში) ხელოვნებითაა დაკავებული; 10% (6% - 2009-ში) - რაღაც სხვით; 5%-ს (3% - 2009-ში) თავისუფალი დრო არ აქვს.

არ ვიცი, ვისთვის როგორ, მაგრამ ჩემთვის ეს პასუხები, რომელიც 18 წლიდან ზემოთ ასაკის ადამიანებმა დააფიქსირეს, ნიშნავს იმას, რომ გამოკითხულთა აბსოლუტურ უმრავლესობას არ აქვს შესაძლებლობა ან სურვილი იკითხოს წიგნები, განიახლოს გარდერობი, იზრუნოს საკუთარ სულიერ და ფიზიკურ მდგომარეობაზე. სანაცვლოდ, ისინი სხედან ტელევიზორებთან, ერთობიან კომპიუტერული თამაშებით, სძინავთ ან, უბრალოდ, ქუჩებში დაყილობენ... თუმცა, ამ შედეგების მიზეზები და მომავალი შედეგები სულ სხვა საუბრის თემაა.

რაც შეეხება მედიისადმი დამოკიდებულებას, ამ კონკრეტული კვლევის მონაწილეებს ამაზე კარგად ჩამოყალიბებული აზრი უნდა ჰქონდეთ - მათი 83% ხომ მთელს თავისუფალ დროს სწორედ ტელეეკრანის წინ ატარებს. ამასთან, კვლევის შედეგების მიხედვით კი, გამოკითხულთა 88%-ისთვის მიმდინარე მოვლენების შესახებ ინფორმაციის მიღების ძირითად წყაროს სწორედ ტელევიზია წარმოადგენს. არანაკლებ საინტერესოა ის, რომ, 2009-დან 2011 წლამდე, 37%-დან 43%-მდე გაზრდილა იმათი რიცხვი, ვინც „რუსთავი2"-ს ენდობა, 17%-დან 25%-მდე - იმათი, ვინც საზოგადოებრივ მაუწყებელს, 43%-დან 42%-მდე შემცირებულა „იმედისადმი" ნდობით განწყობილი ადამიანების რაოდენობა, 20%-დან 13%-მდე - „კავკასიისა", უცვლელად 9%-ია „მაესტროსადმი" ნდობით აღჭურვილთა რაოდენობა.

სიმართლე გითხრათ, ჩემთვის გაურკვეველია, რატომ არ მოხვდნენ ჩამონათვალში ტელეკომპანიები: „აჭარა", „რეგიონტვ", რეალტვ", „პიკი", რომლებსაც, ასევე, აქვთ საინფორმაციო გამოშვებები, მაგრამ გაცილებით საინტერესოა იმათი რაოდენობა, ვინც „ნეიტრალურია", „არ ენდობა" ან „პასუხი არ აქვს" ამ კითხვაზე. „რუსთავი2"-ის შემთხვევაში, წელს ასეთია, შესაბამისად, 42-9-7%, „იმედის"  შემთხვევაში - 44-9-10%, საზოგადოებრივი მაუწყებლის შემთხვევაში - 43-11-21%, „კავკასიის" შემთხვევაში - 22-10-55%, „მაესტროს" შემთხვევაში - 18-8-65%. კვლევა არ მიუთითებს, ეს კონკრეტული კითხვა მხოლოდ თბილისში გამოკითხულებს დაუსვეს, თუ სხვებსაც - საქართველოს მასშტაბით, შესაბამისად, „თავშეკავებულთა" ყოველთვის საინტერესო სეგმენტი აქ კიდევ მეტ იდუმალებას იძენს.

ძალიან საინტერესოდ მეჩვენა კითხვები, რომელიც კვლევაში ხელისუფლებისა და მედიის ურთიერთობის კონტექსტით დაისვა. „აქვს ხელისუფლებას უფლება შეამოწმოს, რა ინფორმაციას ავრცელებს მედია?" - ამ შეკითხვას 2011 წელს 2%-ით იმაზე მეტი გამოკითხული აძლევს უარყოფით პასუხს (61%), ვიდრე 2009-ში და 1%-ით იმაზე ნაკლები - დადებითს, ვიდრე 2009-ში (25%). ასეთი კითხვა, წესით, XXI საუკუნეში არც უნდა ისმებოდეს, თუმცა, თანამედროვეობა აჩვენებს, რომ მსოფლიოს რიგ ქვეყნებში, მათ შორის, სამწუხაროდ, საქართველოც აღმოჩნდა, ამის საჭიროება არსებობს. ჩვენში ჯერაც არსებობს ხალხი, რომელიც ფიქრობს, რომ ხელისუფლების მხრიდან ინფორმაციის გავცელებაზე კონრტოლი უნდა არსებობდეს.

უდავოდ საინტერესო დამოკიდებულებაა ხელისუფლების მიერ დაფინანსებული ტელევიზიების მიერ ფავრცელებული ინფორმაციის შინაარსთან დაკავშირებით. წელს გამოკითხულთა 10% მიიჩნევს, რომ ასეთი ტელევიზიები პრო-ხელისუფლოები უნდა იყვნენ. საინტერესოა, რომ 2009 წელს ასეთი 8% იყო, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ორ წელიწადში ამ აზრზე, დამატებით, 2% დამდგარა. 75% აცხადებს, რომ, ამ ტიპის დაფინანსების მიუხედავად, ტელევიზიები მიუკერძოებლები უნდა იყვნენ (ამ ორი წლის განმავლობაში, ასეთთა რაოდენობამაც 2%-ით მოიმატა). აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხელისუფლების, ანუ ბიუჯეტის მიერ დაფინანსებული ტელევიზია, კვლევაში არსებულ ჩამონათვალში, ერთია - საზოგადოებრივი მაუწყებელი. მიუხედავად ამისა, კითხვაშიც და პასუხებშიც საუბარი რამდენიმე ტელევიზიაზეა. სავარაუდოდ, ეს ერთგვარი აღიარებაა იმისა, რაზეც საზოგადოებაში დიდი ხანია საუბრობენ - ნაციონალური ტელეარხები, ფაქტობრივად, მთელი შემადგენლობით, ხელისუფლების წარმომადგენლების მიერ ფინანსდება.

„ახდენს გავლენას მფლობელთა ინტერესები იმაზე, თუ როგორ გადაიცემა ახალი ამბები?" - ასეთია შემდეგი კითხვა და აქ ძალიან საინტერესო პასუხებს ვაწყდებით. 36-დან 29%-მდე შემცირებულა იმათი რაოდენობა, ვინც მიიჩნევს, რომ მფლობელთა ინტერესები მნიშვნელოვანწილად ზემოქმედებს ამაზე, 28-დან 32%-მდე გაზრდილა იმათი რიცხვი, ვინც მიიჩნევს, რომ ეს გავლენა უმნიშვნელოა, 4-დან 5%-მდე - იმათი, ვინც მიიჩნევს, რომ ასეთი გავლენა არ არსებობს, 32-დან 34%-მდე - იმათი, ვისაც კითხვაზე პასუხი არ აქვს. ამ ფონზე და იმის გათვალისწინებით, თუ რომელ ტელევიზიებს უნდა მიიჩნევდნენ ხელისუფლების მიერ დაფინანსებულად გამოკითხულები, გაცილებით მნიშვნელოვანი ხდება პასუხები კითხვაზე, რომელიც ტელევიზიებისადმი ნდობას ეხება. გამოდის, რომ გამოკითხულთა 25-დან 42%-მდე სახელისუფლო არხებს (ფაქტობრივად - ხელისუფლებას) უცხადებს ნდობას.

შეიძლება, მიგვეღო ეს, როგორც რეალობა, რომ არა შემდეგი შეკითხვა: „არის თუ არა ქართულ მედიაში სიტყვის თავისუფლება?" წელს გამოკითხულთა 46% აცხადებს, რომ - არა (42% - 2009 წელს), 36% - რომ არის (34% - 2009 წელს). ცუდია, რომ კვლევა მეტ კონკრეტიკას არ გვთავაზობს მედია საშუალებების გამოყოფის თვალსაზრისით, სამაგიეროდ, გვაძლევს ინფორმაციას იმის შესახებ თუ რას ფიქრობენ ამ საკითხთან დაკავშირებით დედაქალაქისა და რეგიონების მცხოვრებლები. თურმე, რეგიონის მცხოვრებლები მეტად არიან დარწმუნებულები მედიაში სიტყვის თავისუფლების არსებობაში, ვიდრე დედაქალაქელები (შესაბამისად, 34-33%). დედაქალაქელების 47% ფიქრობს. რომ მედიაში არ არის სიტყვის თავისუფლება (რეგიონში - 40%).

საინტერესოა, რომ მედიაში სიტყვის თავისუფლების არსებობას ეჭვქვეშ არ აყენებს ნაციონალური მოძრაობის (UNM) 48%, 30% მიიჩნევს, რომ ეს ასე არ არის, 22%-ს კი კითხვაზე პასუხი არ აქვს. ოპოზიციონერთა 31% ამბობს, რომ მედიაში სიტყვის თავისუფლებაა, 45%-ს ამისი არ სჯერა, 30% კითხვას უპასუხოდ ტოვებს. უპარტიო გამოკითხულებში პასუხები შემდეგნაირად გადანაწილდა - შესაბამისად, 25-45-30%. საინტერესო სურათი იკვეთება: მათი ნაწილი, ვინც სახელისუფლო არხებს ენდობა (ასეთი 25-დან 42%-მდეა), არ არის დარწმუნებული, რომ ქართულ მედიაში სიტყვის თავისუფლებაა, მეტიც, ამაში თავად ხელისუფლებაც არ არის დარწმუნებული (30% - უარყოფითი პასუხითა და 22% - პასუხის გაცემაზე თავის შეკავებით).

კიდევ ორი, ჩემი აზრით,  განსაკუთრებით საინტერესო კითხვა კვლევიდან. კითხვაზე - „ითვალისწიენებენ თუ არა ქართველი ჟურნალისტები ხელისუფლების, პარტიების ინტერესებს?", პასუხები შემდეგნაირად განაწილდა: ნაციონალური მოძრაობა - დიახ - 31%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 41%, არა - 12%, არ ვიცი - 16%; ოპოზიცია -  დიახ - 46%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 41%, არა - 6%, არ ვიცი - 7%; უპარტიო - დიახ - 37%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 40%, არა - 4%, არ ვიცი - 19%. კითხვაზე - ვის ინტერესებს უფრო ითვალისწინებენ ქართველი ჟურნალისტები?" - პასუხები ასეთი გახლავთ: თქვენგვარი ადამიანების - დიახ - 26%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 44%, არა - 18%, არ ვიცი - 12%; მედია მფლობელების - დიახ - 32%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 38%, არა - 7%, არ ვიცი - 23%; ხელისუფლების - დიახ - 37%, კითხვისადმი ნეიტრალური - 41%, არა - 7%, არ ვიცი - 16%.

ჭეშმარიტად, უცნაური ციფრებია.

პროექტის მხარდამჭერები არიან

Website Security Test